Từ chứng nhận giấy sang hộ chiếu số
Xuất khẩu nông nghiệp Việt Nam không còn chỉ là vấn đề sản lượng. Thị trường Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc ngày càng yêu cầu bằng chứng về nguồn gốc, thực hành sản xuất và an toàn thực phẩm có thể xác minh. Câu trả lời của Việt Nam là số hóa cơ sở dữ liệu và truy xuất nguồn gốc bằng blockchain.
Năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu số hóa 80% cơ sở dữ liệu nông nghiệp chính, kết nối nông dân nhỏ với chuỗi cung ứng toàn cầu minh bạch. Sáng kiến này không chỉ là dự án CNTT; nó là điều kiện tiên quyết để duy trì và mở rộng tiếp cận thị trường.
Blockchain và tiêu chuẩn GS1
Hệ thống truy xuất nguồn gốc ra mắt năm 2026 tích hợp blockchain, chữ ký điện tử, tiêu chuẩn nhận diện sản phẩm GS1 và mã QR GS1 Digital Link. Sự kết hợp này đảm bảo tính xác thực và toàn vẹn dữ liệu trên toàn chuỗi cung ứng.
Một trong những triển khai cụ thể nhất là AgriTrace, giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng blockchain được giới thiệu tại TP.HCM vào tháng 3/2026. Nền tảng này được thiết kế để tăng cường minh bạch, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao giá trị cũng như sức cạnh tranh xuất khẩu nông sản Việt Nam.
Tại Bắc Ninh, vải thiều được cấp “hộ chiếu số” dựa trên blockchain và GS1. Vườn vải rộng 1,5 ha của một nông dân đã nhận chứng nhận hữu cơ từ năm 2024 và có hiệu lực đến năm 2026, với sản lượng khoảng 3–4 tấn. Hộ chiếu số này mở cửa xuất khẩu sang Nhật Bản và châu Âu.
Dữ liệu như hạ tầng xuất khẩu
Tác động của số hóa đến mục tiêu xuất khẩu rất trực tiếp. MARD dự báo xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 62 tỷ USD vào cuối năm 2026, và số hóa cho phép áp dụng hệ thống blockchain để truy xuất nguồn gốc đầy đủ các loại trái cây nhiệt đới như thanh long và sầu riêng, đáp ứng các giao thức kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt của Trung Quốc và Liên minh châu Âu.
Dữ liệu minh bạch đã trở thành “đồng tiền” để tiếp cận thị trường cao cấp. Các nước ASEAN khác vẫn đối mặt với phân mảnh dữ liệu nông thôn, trong khi Việt Nam đã tập trung thông tin trên nền tảng quốc gia, tạo thuận lợi cho tiếp cận tín dụng đối với nông dân áp dụng công nghệ bền vững.
Hạn chế chưa được giải quyết
Tuy nhiên, số hóa nông nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức. Chuyển đổi số không đồng đều giữa các địa phương, vấn đề truy xuất nguồn gốc chưa được tích hợp hoàn toàn và gián đoạn khí hậu là những rào cản. Xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp tích hợp và củng cố hệ thống truy xuất nguồn gốc không phải là nhiệm vụ hậu cần, mà là điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng xuất khẩu.
